Postęp prac prowadzonych w ramach FOKS-u

- Miniony rok był fazą przygotowawczą projektu. Dokładnie dwanaście miesięcy temu - w styczniu 2009 r. pierwsze próbki w niewielkich pakietach zostały przekazane do Czech i przebadane w Instytucie Podstawowych Procesów Chemicznych w Pradze - wyjaśnia prezydent Paweł Silbert. - Badania miały określić możliwości bezpiecznego rozkładu odpadów zgromadzonych w dolinie Potoku Wąwolnica. Podkreślenia wymaga fakt, że wcześniejsze próby „rozbicia” struktury lokowanych tu związków prowadziły do wielokrotnego zwiększenia ich toksyczności.

Przeprowadzone przez czeskich Partnerów Projektu testy, zarówno w skali laboratoryjnej, jak
i warunkach polowych, umożliwiły oczyszczenie odpadów do formy neutralnej dla środowiska. Równolegle prowadzone były badania, na podstawie których wytypowano optymalną lokalizację obszarów, na których będą prowadzone prace wdrożeniowe. Badania terenowe prowadzone są na zanieczyszczonym obszarze o powierzchni 50 ha.

W listopadzie 2009 r. pobrano i przygotowano odpady do przetworzenia w czeskiej instalacji CMD (technologia unieszkodliwiania odpadów za pomocą katalizy miedzią).

- Nie opuściły one jednak kraju, ponieważ na transport tego typu wymagane jest specjalne zezwolenie. Z uwagi na długą i skomplikowaną procedurę jego uzyskania zdecydowaliśmy się działań na dwóch frontach. Po pierwsze próbujemy uzyskać pozwolenie na transport transgraniczny odpadów do Czech, a po drugie - zabiegamy o pozwolenie na zainstalowanie czeskiej instalacji na terenie Zakładów Chemicznych. W zależności od tego, która procedura zakończy się szybciej zostanie ustalony tryb dalszego postępowania - tłumaczy Agnieszka Bartyzel, Geolog Powiatowy.

Ponadto w tym roku zostaną zrealizowane dwie inwestycje, za które odpowiedzialne jest Jaworzno - założenie poligonu fitoremediacyjnego i bariery filtracyjnej. 

Pierwsza z nich to urządzenie zalewiska obsadzonego wyselekcjonowaną roślinnością posiadającą właściwości rozkładu zanieczyszczeń znajdujących się w wodach powierzchniowych. Rośliny zostaną posadzone w drugim kwartale tego roku. Druga inwestycja, która zostanie wykonana w połowie roku, to budowa półprzepuszczalnej bariery wypełnionej absorbentem, wychwytującej zanieczyszczenia przemieszczające się w wodach gruntowych.

Koszt obu „miejskich” inwestycji wyniesie w tym roku 28 tys. euro, z tego Unia zwróci aż 85 proc. kosztów kwalifikowanych.

Projekt FOKS rozpoczął się w listopadzie 2008 r. i potrwa do października 2011 r.

***

W programie badawczym FOKS wykorzystane są najnowsze metody badań wód podziemnych, powierzchniowych i gruntów oraz destrukcji zanieczyszczeń. W wyniku prowadzonych prac zostanie określony szczegółowo rodzaj i ładunek zanieczyszczeń, szlaki ich migracji oraz możliwości ich rozkładu do form neutralnych dla środowiska. Wykonane badania pozwolą na kompleksowe rozpoznanie ryzyka środowiskowego i przygotowanie pełnej koncepcji działań naprawczych wraz z analizą ekonomiczną realizacji konkretnych działań.

Unieszkodliwianie odpadów w Jaworznie zgodnie z czeską metodą będzie polegało na wyrwaniu chloru, który w połączeniu ze związkami organicznymi tworzy bardzo toksyczne substancje. Używa się do tego miedzi oraz aktywnego węgla. W tym procesie powstaje pozostałość wolna od toksyn oraz bezpieczne paliwo w postaci bryłek węglowych, które można wykorzystać w elektrowni do produkcji prądu. Jednak najistotniejszą kwestią jest szybkość rozwiązania problemu dotyczącego odpadów. Czeska metoda pozwala na rozkład masy zanieczyszczeń z Centralnego Składowiska Odpadów „Rudna Góra” w ciągu 2-3 lat.

Dużym plusem przedsięwzięcia jest także fakt, że dzięki zaangażowaniu w projekt FOKS i w tym etapie miasto zapłaci tylko 20 tys. euro (ogółem przez 3 lata 58 tys. euro), na dodatek Unia zwróci aż 85 proc. wydatków. Główny ciężar kosztów spoczywa na ostrawskim Instytucie, który wyłoży 150 tys. euro. Dodatkowo Główny Instytut Górnictwa zapłaci 35 tys. euro za wykonanie badań geologicznych.

Jeśli zaś chodzi o późniejsze koszty samej utylizacji, nie można na razie podać przybliżonej kwoty. Wszystko będzie zależało od możliwości technicznych instalacji działających w realnych warunkach, wielkości zużycia związków miedziowych i węgla aktywnego niezbędnych w tym procesie. Tu też władze miasta będą zabiegać o środki rządowe i europejskie. Zdaniem specjalistów wszystko wskazuje na to, że już w 2015 roku niebezpieczne składowisko odpadów poprodukcyjnych Zakładów Chemicznych „Organika Azot” S.A. ma szanse zostać zlikwidowane.