O szczegółach współpracy z Uniwersytetem Technicznym w czeskiej miejscowości Liberec i programie LIFEPOPWAT rozmawiamy z Justyną Moycho-Jędros i Marcinem Toszą z Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w Jaworznie. 

Miasto ubiega się o dofinansowanie kolejnego projektu dot. zanieczyszczeń w rejonie zakładów chemicznych – dlaczego?

Justyna Moycho-Jędros: Problem oddziaływania na środowisko składowisk odpadów niebezpiecznych po dawnych państwowych zakładach chemicznych „Organika Azot” jest jednym z największych problemów środowiskowych w Europie. Niestety problem nie leży w kompetencjach Prezydenta Miasta Jaworzna, a instytucjami, które powinny prowadzić działania w tym temacie są: Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach – w zakresie historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, oraz Marszałek Województwa Śląskiego – w zakresie Centralnego Składowiska Odpadów niebezpiecznych „Rudna Góra”. Jednak ze względu na wadliwe przepisy prawa obie instytucje niewiele mogą zdziałać. Tu wchodzimy w skomplikowane zagadnienia prawne, których wyjaśnienie zajęłoby bardzo dużo czasu, dlatego też, aby nie zanudzać pominiemy ten aspekt. W istniejącym mętliku prawnym, udało nam się ostatnio przygotować propozycję projektu specustawy umożliwiającej podjęcie działań remediacyjnych w Jaworznie, Tarnowskich Górach i Bydgoszczy, przesłaliśmy go do Ministerstwa Środowiska, a teraz czekamy na dalszy rozwój sytuacji.

Marcin Tosza: W międzyczasie zostaliśmy zaproszeni przez Uniwersytet Techniczny w Libercu do współpracy przy następnym projekcie dofinansowanym ze środków unijnych, tym razem z Programu LIFE. Co jest dla nas kolejnym wyzwaniem. Projekt obecnie jest oceniany przez Komisję Europejską. Jeżeli uzyska dofinansowanie, jego realizacja rozpocznie się od stycznia 2020 roku i potrwa 4 lata.

Dlaczego Czesi?

MT: Z Uniwersytetem Technicznym w Libercu współpracujemy już od kilku lat w ramach projektu AMIIGA. Czesi testują na terenie Jaworzna nowatorską metodę, która pozwala w niezwykle skuteczny sposób śledzić rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń w środowisku wodno-gruntowym. Dla nas te badania są niezwykle cenne. Stare metody tego typu badań wymagają wykonywanie odwiertów i pobierania prób z odpowiedniej głębokości, co niestety niesie ze sobą ryzyko, że „nie trafi się” w zanieczyszczony fragment gruntu, czy smugę zanieczyszczeń w wodzie. Ponadto, aby takie badania były rzeczywiście wiarygodne należy wykonać dużą ilość odwiertów, co niestety jest niezwykle kosztowne i czasochłonne. Metoda Czeska jest w swojej prostocie wręcz genialna – jako wskaźniki wykorzystuje drzewa. Drzewa mają rozbudowany system korzeniowy i pobierają wodę ze znacznego obszaru. Jeżeli grunt jest zanieczyszczony, związki te odnajdziemy właśnie w drzewie. Sam pobór próbek do badań jest niezwykle prosty – wiertarką nawierca się niewielki otwór w pniu drzewa, a wióry pobiera się do próbówki i wysyła do badań – pojedyncze opróbowanie zajmuje nie więcej niż parę minut. Stąd podczas kampanii pomiarowych realizowanych przez Czechów w Jaworznie, w latach 2017-2018 w ramach projektu AMIIGA, 200 próbek uzyskiwano w ciągu niecałych dwóch dni. Dodam jeszcze tylko, że starymi metodami prace trwałyby zapewne kilka miesięcy.

JM-J: Wracając do pytania, odpowiem, że Czesi mają w rejonie Gminy Hájek problem z zanieczyszczeniami chemicznymi o składzie podobnym jak my – w Jaworznie, stąd narodził się pomysł, aby rozwiązania planowane do przetestowania w Czechach – przenieś do Jaworzna i sprawdzić skuteczność technologii w różnych warunkach środowiskowych i klimatycznych. Czesi to bardzo pragmatyczny naród – jeżeli technologia sprawdzi się w tych dwóch lokalizacjach, będzie mogła być wykorzystana komercyjnie także i w innych częściach Europy.

Czym będzie więc projekt LIFEPOPWAT?

MT: Projekt o akronimie LIFEPOPWAT (ang. „Innovative technology based on constructed wetlands for treatment of pesticide contaminated waters”; pol. „Innowacyjna technologia oparta na zbudowanych mokradłach przeznaczonych do uzdatniania wody zanieczyszczonej pestycydami”), będzie mieć charakter badawczo-wdrożeniowy. Dotyczy działań w zakresie obszarów zanieczyszczonych HCH, zlokalizowanych w Gminie Hájek (w Czechach, w powiecie Karlowe Wary) oraz w Jaworznie. Na terenie naszego miasta planuje się powtórzenie instalacji, która wcześniej zostanie wykonana na terenie Czech – doświadczenia zdobyte na obu obszarach pozwolą na szersze wykorzystaniu tego typu rozwiązań do oczyszczania terenów zanieczyszczonych HCH w Europie. Zadanie będzie realizowane na działkach będących własnością Gminy Miasta Jaworzna w rejonie tzw. Pola K. W ramach projektu planuje się zastosowanie rozwiązań opartych na fitoremediacji z wykorzystaniem systemów mokradłowych. Zanieczyszczona woda z rowów opaskowych będzie poddawana procesom fizykochemicznym, a następnie skierowana na poletko z odpowiednio dobranymi roślinami, których zadaniem będzie rozkład zanieczyszczeń. Rozwiązania tego typu stosuje się na obszarach, które są wtórnie zanieczyszczane (ze źródeł znajdujących się poza przedmiotowym terenem). W naszym przypadku, źródłem zanieczyszczeń są wody powierzchniowe ujęte w system rowów odwadniających tzw. Pole K.
Zaproponowane do testowania systemy mokradłowe są częścią rozwiązań przyjętych w kompleksowym projekcie remediacji obszaru w dolinie potoku Wąwolnica, opracowanym dla Jaworzna w 2016 r. ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach Programu likwidacji „Bomb ekologicznych”. Działania w ramach projektu LIFEPOPWAT pozwolą na przetestowanie rozwiązania przed wykonaniem pełnoskalowych systemów zaplanowanych w rejonie Centralnego Składowiska Odpadów „Rudna Góra”.
Dodatkowo, w ramach projektu planuje się wykonanie bazy danych zbierającej wyniki badań prowadzonych dotychczas w dolinie potoku Wąwolnica, wraz z interaktywną mapą. Obecnie ww. dane nie są gromadzone w sposób spójny, co uniemożliwia ich racjonalne wykorzystanie.

 
Kiedy projekt będzie realizowany i ile będzie nas to kosztowało?
JM-J: Wniosek o dofinansowanie projektu LIFEPOPWAT ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu LIFE, przeszedł pozytywnie pierwszy etap oceny – w chwili obecnej podlega ocenie końcowej (na etapie drugim). Jeżeli zostanie ostatecznie zaakceptowany przez Komisję Europejską, a taką informację będziemy wyczekiwać na przełomie marca i kwietnia, to prace nad projektem rozpoczną się już w styczniu 2020 r.

W 2019 r. czeka nas konferencja podsumowująca projekt AMIIGA, czego mogą się spodziewać mieszkańcy Jaworzna?

JM-J: Powoli kończy się wspomniany wcześniej projekt o akronimie AMIIGA (ang. „Integrated Approach to Management of Groundwater quality In functional urban Areas”; pol.”Zintegrowane podejście do zarządzania jakością wód podziemnych w miejskich obszarach funkcjonalnych”), również współfinansowany ze środków Unii Europejskiej, tym razem z Programu Interreg CENTRAL EUROPE. W październiku bieżącego roku w Jaworznie planujemy konferencję podsumowującą. W mieście będziemy gościli, między innymi, przedstawicieli: Republiki Czeskiej, Niemiec, Włoch, Słowenii i Chorwacji. W trakcie trzydniowego spotkania planujemy zaprezentować wyniki projektu oraz badań realizowanych w ramach tego zadania, na 7 obszarach pilotażowych, w tym – w Jaworznie. Mamy także nadzieję, że wydarzenie to da nam okazję na zwiększenie zainteresowania problemem środowiskowym polityków, w gestii których leży likwidacja barier prawnych umożliwiających przeprowadzenie remediacji i wyeliminowanie czynników negatywnie oddziałujących na środowisko w mieście.

 

Dziękujemy za rozmowę. 

 

Źródło: Extra Jaworzno

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here